พระปัญจทิศพุทธเจ้า คือพระพุทธเจ้าทั้ง ๕ พระองค์ตามนัยแห่งพระพุทธศาสนานิกายอุตตรนิกาย ซึ่งมีความหมายถึงพระพุทธเจ้าซึ่งสถิตอยู่ทั้ง ๕ ทิศ อันประกอบไปด้วย
๑. พระไวโรจนตถาคตพุทธเจ้า สถิต ณ. มณฑลหนกลาง พระฉวีเป็นสีขาว ทรงเป็นสัญลักษณ์แห่งความบริสุทธิ์ ทรงเป็นตัวแทนแห่งกำจัดแล้วซึ่งอวิชชา และรูปขันธ์ ทรงประทับอยู่ ณ. โลกธาตุนามว่า “รูปสิขาวิมุตติเกษตร”
๒. พระอักโษภยตถาคตพุทธเจ้า สถิต ณ. มณฑลหนบูรพา (ทิศตะวันออก) พระฉวีมีสีดั่งท้องนภา ทรงเป็นสัญลักษณ์แห่งความมั่นคงไม่แปรผันในธรรมธาตุ ทรงเป็นตัวแทนแห่งการกำจัดแล้วซึ่งโทสะ และวิญญาณขันธ์ (พระนามแห่งพระองค์คือ “อักโษภยะ” ตรงกับภาษาจีนว่า 《不动如来》 แปลว่า “ความมั่นคงไม่หวั่นไหว” ซึ่งในที่นี้หมายถึง ความไม่หวั่นไหวในกิเลสทั้งปวง) ทรงประทับอยู่ ณ. โลกธาตุนามว่า “อภิรติวิสุทธิเกษตร” 
๓. พระรัตนสัมภวตถาคตพุทธเจ้า สถิต ณ. มณฑลหนทักษิณ (ทิศใต้) พระฉวีมีสีดั่งสุวรรณชาติ ทรงเป็นสัญลักษณ์ของความไพบูลย์แห่งมหาปณิธาน ทรงเป็นตัวแทนแห่งการกำจัดเสียซึ่งมานะ และเวทนาขันธ์ ทรงประทับอยู่ ณ. โลกธาตุนามว่า “ไวปูลยโกศลวิสุทธิเกษตร”
๔. พระอมิตาภตถาคตพุทธเจ้า สถิต ณ. มณฑลหนปัจฉิม (ทิศตะวันตก) พระฉวีเป็นสีแดง ทรงเป็นสัญลักษณ์แห่งความสงบและสมาธิ ทรงเป็นตัวแทนแห่งการกำจัดเสียซึ่งกามฉันท์ และสัญญาขันธ์ ทรงประทับอยู่ ณ. โลกธาตุนามว่า “สุขาวดีวิสุทธิเกษตร”
๕. พระอโมษสิทธิตถาคตพุทธเจ้า สถิต ณ. มณฑลหนอุดร (ทิศเหนือ) พระฉวีมีสีเขียว ทรงเป็นสัญลักษณ์แห่งความสำเร็จในสรรพสิ่ง ทรงเป็นตัวแทนแห่งการกำจัดเสียซึ่งความอิจฉา (อิสสา) และสังขารขันธ์ ทรงประทับอยู่ ณ. โลกธาตุนามว่า “สิทธิกรรมวิสุทธิเกษตร”
พระปัญจทิศพุทธเจ้า มีนัยถึงการกำจัดเสียซึ่งขันธ์ ๕ อันเป็นที่ตั้งแห่งกองทุกข์ทั้งปวง ทั้งยังสื่อถึงความบริบูรณ์แห่งอินทรีย์ทั้ง ๕ กล่าวคือ
พระไวจนพุทธเจ้า เป็นตัวแทนของปัญญาอันยิ่ง (ปัญญินทรีย์) แห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย (ปัญญาธิกพุทธเจ้า)
พระอักโษภยพุทธเจ้า เป็นตัวแทนของศรัทธาอันยิ่ง (สัทธินทรีย์)แห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย (สัทธาธิกพุทธเจ้า)
พระรัตนสัมภวพุทธเจ้า เป็นตัวแทนของสติอันยิ่ง (สตินทรีย์) แห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย (สติธิกพุทธเจ้า)
พระอมิตาภพุทธเจ้า เป็นตัวแทนแห่งสมาธิอันยิ่ง (สมาธินทรีย์) แห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย (สมาธิกพุทธเจ้า)
พระอโมฆสิทธิพุทธเจ้า เป็นตัวแทนแห่งวิริยะอันยิ่ง (วิริยินทรีย์) แห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย (วิริยาธิกพุทธเจ้า)
ธรรมทั้ง ๕ ประการนี้ อันได้แก่ ศรัทธา, วิริยะ, สติ, สมาธิ และปัญญา เป็นองค์ธรรมที่จะต้องกระทำให้แจ้ง ให้บริบูรณ์ ว่าถ้าขาดไปข้อไดข้อหนึ่งย่อมจักไม่บรรลุธรรม จักกล่าวไปใยกับการบรรลุคุณธรรมขั้นสูงคือพระโพธิญาณ ชนทั้งหลายผู้ต้องการความเจริญในพระสัทธรรม จึงควรที่จะต้องทำความเข้าใจในคุณธรรมทั้ง ๕ ให้แจ่มชัด (พระพุทธเจ้าทั้ง ๕ ประเภทนี้ นิกายเถรวาทจะมีเพียง ๓ ประเภทคือ พระสัทธาธิกพุทธเจ้า, พระวิริยาธิกพุทธเจ้า และพระปัญญาธิกพุทธเจ้า)
ธรรมทั้ง ๕ ประการนี้แท้จริงแล้ว เป็นหนึ่งเดียวกันจะแยกจากกันก็หาไม่ และจะขาดข้อใดข้อหนึ่งก็หาได้ไม่ พระพุทธเจ้าทั้ง ๕ (พระปัญจทิศพุทธเจ้า) ที่กล่าวมาข้างต้นก็หาได้จำแนกแยกออกจากกันไม่ พระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ทั้งปวงทรงมีพระธรรมกายเป็นหนึ่งเดียวกัน จะได้จำแนกออกจากกัน เป็นองค์ต่างๆ ก็หาไม่ ธรรมกายแห่งพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ทั้งปวงเป็นอนัตตา เป็นการดำรงอยู่ที่ไร้อัตตาคือตัวตน ภาพลักษณ์ทั้งปวงที่เห็นนั้นเป็นเพียง สมมุติแห่งสัมโภคกาย และนิรมาณกาย อุบัติ, ตั้งอยู่ และดับไปตามเหตุปัจจัย พุทธศาสนิกชนที่แท้จึงจะต้องสำเหนียกว่า “พุทธะ” ที่แท้นั้นอยู่หนใด ซึ่งคำตอบก็คือ “โพธิจิต” ในใจของสรรพชีวิตนั่นเอง 
ชนใดจักได้กระทำพระปัญจทิศพุทธเจ้าให้แจ้งในดวงจิต ชนนั้นจักพ้นแล้วซึ่งกองทุกข์ทั้งปวง
เรื่อง “พระปัญจทิศพุทธเจ้า” หรือ “พระพุทธเจ้าทั้ง ๕ พระองค์” อวสานลงแต่เพียงนี้
๒๙ เมษายน ๒๕๕๒
| < ย้อนกลับ |
|---|
